Türkiyenin En Geniþ Eðitim Portalý

C.TÜRKÝYE'DE   KURULAN   ÝLK  TÜRK DEVLETLERÝ

Bizans'ýn Malazgirt zaferinden sonra yapýlan antlaþmaya uymamasý üzerine Alp Arslan Anadolu'nun tamamen fethedilmesi emrini verdi. Fethedilen topraklar, Anadolu'da fetihlerde rol alan komutanlara verildi. Bu topraklarda komutanlar merkeze baðlý olarak Anadolu'daki ilk devletleri kurdular. Bu devletçikler Melikþah'ýn ölümünden sonra baðýmsýz hareket ederek Büyük Selçuklu Devleti'nden koptular. Anadolu'nun fethi, Türkleþmesi, Ýslâmlaþmasý ve imarýnda önemli rol oynayan bu mahalli devletçikler zamanla Türkiye Selçuklularýnýn hakimiyetine girdiler. Böylece Anadolu'da Türk birliði saðlandý.

1.Saltuklular(1072-1202)
Alp Arslan'ýn komutanlarýndan Ebulkasým Saltuk tarafýndan Erzurum merkezli olarak kuruldu (1077). Bu beyliðin bazý özellikleri þunlardýr;
• Anadolu'da kurulan ilk beyliktir.
•Saltuklular, Daniþmentlilerle birlikte Haçlýlara karþý mücadele ettiler.
• Gürcülerle ve Trabzon Rum Ýmparatorluðu ile savaþtýlar.
• Saltuklular, Büyük Selçuklularýn taht kavgalarýna katýldýlar.
•Erzurum, Bayburt, Kars ve çevresine hakim oldular.
•Önceleri Büyük Selçuklulara baðlý olan Saltuklular, Türkiye Selçuklu hükümdarý Rükneddin Süleyman   Þah tarafýndan yýkýldý (1202).
Saltuklular, Türk siyasi tarihinde çok önemli rol oynamadý. Ancak bu devlet, Gürcülerle savaþlarý, iktisadi ve mimari alandaki çalýþmalarýyla Anadolu'nun Türkleþmesine katkýda bulundu.

2.Mengücekler (1080 -1228)
Alp Arslan'ýn komutanlarýndan Mengücek Bey tarafýndan Erzincan, Kemah, Divriði ve Þebinkarahisar'da kuruldu (1080). Anadolu fetihleri sýrasýnda Mengücek Gazi'nin ölümünden sonra beylik Daniþmentoðullarýna baðlandý ve kýsa süre sonra ikiye ayrýldý (1142). Önce Divriði kolu Türkiye Selçuklularýnýn hakimiyetine girdi. Alaeddin Keykubat da Erzincan koluna son verdi (1228).
Kurulduklarý bölgeyi kültür ve ticaret merkezi haline getiren Mengücek Devleti, Gürcüler ve Pontus Rum Ýmparatorluðu ile mücadele etti. Bu beylik Rumlarýn güneye inmesini engelledi.

3.Daniþmentliler (1080 -1178)
Melikþah döneminde Daniþmentoðlu Ahmet Gazitarafýndan Sivas merkezli olarak kuruldu (1080).    Daniþmentliler, zamanla sýnýrlarýný Tokat, Amasya, Çankýrý, Kastamonu, Kayseri ve Malatya'ya kadar geniþlettiler. Emir Gazi döneminde en parlak     devirlerini yaþayan Daniþmentlilerde, bu hükümdarýn ölümünden sonra taht kavgalarý baþladý ve zayýflayan devlet eski gücünü kaybetti. Türkiye Selçuklu Sultaný II. Kýlýç Arslan bu devleti yýktý(1178). Daniþmentlilerin bazý özellikleri þunlardýr;
•Anadolu'da kurulan ilk beyliklerin en büyüðü ve en güçlüsüdür.
•Ýç Anadolu'ya hakim olan Daniþmentliler bir süre Türkiye Selçuklularýný da hakimiyetleri ne alarak     Anadolu'da en önemli siyasi güç haline geldiler.
•Gürcülerle, Bizans'la ve Haçlýlarla mücadele ettiler.

4.Artuklular (1102-1409)
Bu devlete adýný veren Artuk Bey, Anadolu'nun fethine katýlan komutanlardandýr. Melikþah'la arasý açýlýnca Suriye Selçuklularýnýn hizmetine girdi. Suriye Selçuklularýnýn hükümdarý Tutuþ bu komutana Kudüs'ü ikta olarak verdi. Artuk Bey, ölümüne kadar burada kaldý. Ancak ölümünden sonraki dönemlerde Fatýmiler Kudüs'ü ele geçirdiler (1098). Bundan sonra Diyarbakýr taraflarýna gelen Artuk Bey'in oðullarý bu bölgede Artuklular Devleti'ni kurdu. Artuklular üç kol halinde yaþadýlar:

a.Hasankeyf Kolu : Artukoðlu Sökmen Bey tarafýndan Diyarbakýr'da kuruldu (1102). Mardin, Harput,  Palu ve Siirt'i ele geçiren bu kolu, Zengilerbaský altýnda tutarak geniþlemesini önlediler. Hasankeyf kolu Haçlýlarla baþarýlý savaþlar yaptý. Zaman zaman, Eyyûbilere, Ýlhanlýlara, Zengilere veTürkiye Selçuklularýna  baðlý kalan devlet, Eyyûbiler tarafýndan yýkýldý (1231).

b.Harput Kolu : Harput'ta Artuklu hakimiyeti Belek Gazi tarafýndan saðlandý (1112). Harput Artuk lularýna I. Alaeddin Keykubat son verdi (1234).

c.Mardin Kolu : Ýlgazi tarafýndan Mardin'de kuruldu (1108). Halep'e hakim olan Mardin kolu Haç
lýlarla da mücadele ettiler. Bu kolu Karakoyunlularyýktý (1409).